Psychoterapia to proces powrotu do równowagi psychicznej czy, wręcz, znalezienia równowagi, której wcześniej nie było. Psychoterapia to rozmowa i zbudowanie relacji z drugą osobą (psychoterapeutą). W procesie psychoterapii narzędziem jest sam terapeuta (w tym jego osobowość), jego wiedza, kompetencje, doświadczenie zawodowe i osobiste. Podczas psychoterapii mamy możliwość innego doświadczania siebie i rzeczywistości. Odkrywania swoich zasobów, czyli tego czym się już dysponuje, rozwijania ich i wzmacniania.

Psychoterapeuta nie ocenia i nie doradza. Towarzyszy w procesie terapii. Prowadzi proces tak, aby osoba, z którą pracuje, sama odkryła, czego potrzebuje i jak to osiągnąć oraz żeby sama podejmowała decyzje i brała odpowiedzialność za swoje życie. Psychoterapia pomaga w odzyskaniu równowagi psychicznej i emocjonalnej, ale też somatycznej (cielesnej), bo zdarza się, że problemy psychiczne i emocjonalne dają o sobie znać poprzez dolegliwości fizyczne.
Psychoterapia może być również sposobem poznawania siebie lub wspomagania rozwoju osobistego.

Podczas jednego z pierwszych spotkań, w zależności od nurtu psychoterapeutycznego, może zostać zawarty tzw. kontrakt – określenie celu pracy i częstotliwości spotkań. A jeśli się da, to także przybliżonego czasu trwania terapii – czasami nie da się tego określić na początku terapii.
Jeśli spotkania odbywają się pomiędzy jedną osobą i jednym psychoterapeutą, mówimy o terapii indywidualnej. Jeśli równolegle dla jednej osoby prowadzone są dwie lub więcej terapii (np. indywidualna i małżeńska), to zawsze prowadzone są one przez różnych psychoterapeutów. Terapeuci wyjątkowo, za zgodą, mogą się konsultować aby zwiększyć efektywność pracy.
Czas trwania jednego spotkania: od 45 do 60 min. W przypadku terapii par, rodzinnej lub grupowej, czas spotkania może być dłuższy.

W terapii indywidualnej i grupowej przyjmuje się, że optymalne są spotkania cotygodniowe (wyjątkiem jest psychoterapia psychoanalityczna, wtedy spotkania mogą odbywać się nawet codziennie). W przypadku terapii par czy rodzinnej, spotkania mogą być rzadsze, np. raz na dwa lub trzy tygodnie. W przypadku silnego kryzysu spotkania mogą odbywać się częściej niż raz w tygodniu.

Terapia może dzielić się ze względu na zaplanowaną długość jej trwania na krótkoterminową (do 10 spotkań) i na długoterminową (powyżej 10 spotkań). Terapia krótkoterminowa nie może zastąpić terapii długoterminowej, służy raczej zrozumieniu lub rozwiązaniu jakiegoś konkretnego problemu, poznaniu go i często znalezieniu rozwiązania.