Mediacje rodzinne są procedurą rozwiązywania konfliktów, w której bezstronna i neutralna osoba mediatora towarzyszy stronom w procesie zawierania porozumienia. Mediator pomaga w zdefiniowaniu spornych kwestii, określeniu potrzeb i interesów obu stron, a w efekcie w wypracowaniu wzajemnie satysfakcjonującego oraz świadomego porozumienia. Mediacje rodzinne dają możliwość zawarcia optymalnego porozumienia. Dają stronom prawo wpływania na warunki tego porozumienia przy jednoczesnej oszczędności czasu i finansów oraz redukcji stresu.

W przeciwieństwie do sędziego czy arbitra, mediator nie rozstrzyga o racji jednej ze stron. Nie podejmuje też decyzji co do merytorycznej strony konfliktu i jego uczestników. W procesie mediacji decyzje spoczywają w rękach zaangażowanych w konflikt stron.

Mediacjom rodzinnym podlegają, między innymi:

  • konflikty wynikające ze sprawy rozwodowej lub ze sprawy o separację, w tym także mediacje majątkowe
  • sprawy opiekuńcze – ustalenia sprawowania opieki nad dziećmi, decyzje co do miejsca zamieszkania dziecka, regulacji kontaktów z rodzicem nie mieszkającym z dzieckiem na stałe, wysokość alimentów i zasady ich płacenia
  • problemy rodzinne wynikające z posiadania rodziców w starszym wieku
  • konflikty rodzinne w powtórnych związkach małżeńskich oraz rodzinach zrekonstruowanych
  • kontrakty przedślubne

Do Sądu udają się strony, w dużym konflikcie, które muszą się porozumieć. Sąd orzeka sposób rozwiązania konfliktu, jednak to orzeczenie często nie satysfakcjonuje obu stron. Do mediacji, natomiast, udają się strony, które w jakiś sposób chcą się porozumieć. Zwaśnione strony mogą zdecydować o podjęciu mediacji, aby mieć wpływ na warunki porozumienia. Zawarte w toku mediacji porozumienie bardzo często uznawane jest przez Sąd w całości i bez zastrzeżeń. W czasie trwania mediacji strony mają możliwość zawarcia takiego porozumienia, z którego obie będą zadowolone i żadna nie będzie miała uczucia straty.

Atuty mediacji potwierdzone zostały wynikami badań:

  • częstość zawieranych porozumień (do 70 % przypadków w toku mediacji)
  • satysfakcja klientów – ok. 7- – 90% stron korzystających z procesu mediacji oceniło je pozytywnie i były gotowe polecić je innym (odsetek osób zadowolonych z pomocy adwokata – 66%, a z rozstrzygnięć Sądu – 40 – 50%)
  • podporządkowanie się warunkom porozumienia wypracowanego na drodze mediacji: w sporach o niezbyt wysokie roszczenia materialne dzięki mediacjom udało się wyegzekwować porozumienie w 81% przypadków, podczas gdy Sądom udaje się to jedynie w 48% tego typu przypadków)

Istnieją dowody na to, że mediacje, w porównaniu z sądowym rozstrzygnięciem, prowadzą do większych kompromisów i bardziej sprawiedliwych rozwiązań, a ugody zawierane są szybciej i przy mniejszych kosztach ponoszonych przez zainteresowane strony.